Dienend leiderschap

Geplaatst door: Rob Franken 20 september 2010, 10:17

 

Eerder schreef ik een weblog over dienend leiderschap. (Als u nog eens wilt teruglezen: http://blog.rocwb.nl/post/2010/01/11/Als-horen-luisteren-wordt.aspx ).Buitengewoon veel reacties volgden.

 

Toen volgde de enquête onder het medewerkerpanel. Hoe zien we ons gedroomd leiderschap, hoe het door ons ervaren leiderschap? Een grote gap, een kleine gap? U kon het allemaal volgen via mijn weblog ( http://blog.rocwb.nl/post/2010/03/09/Medewerkerenquete-in-directieberaad.aspx ).

 

Vervolgens vond een onderzoek plaats onder leiding van Bert Bos, over de al dan niet ervaren gap, bij een aantal colleges. Het rapport  naar aanleiding van dit onderzoek van Bert en z’n mensen, is inmiddels ontvangen en wordt momenteel besproken met de betrokken directeuren. Daarna volgt verslaglegging en rapportage. Bert gaat zijn werk voortzetten bij de 3 MBO-colleges die niet in de eerste fase waren betrokken. Daarmee ontstaat een totaalbeeld waar we veel van kunnen leren, ROC-breed.

 

Midden in dit proces kwam er een bericht binnen via Twitter: Hannelore Engels berichtte over een filmpje waarin Mathieu Weggeman sprak over dienend leiderschap. Ik ken Mathieu nog uit mijn Twentse periode en ook was hij al eens te gast in het Trivium. Steeds weer boeiend en inspirerend. Over de rol van de manager, over de rol van de professional. Kijk en luister goed, beide rollen worden kritisch besproken en uitgelicht. Prikkelend, een tikje overdrijving, maar scherp in de kern.

 

Deze keer schrijf ik niet meer dan slechts de link naar het filmpje. Stof tot nadenken en reflectie over: dienend leiderschap is meestribbelen.


Een mooi betoog van Mathieu Weggeman te bekijken op YouTube.

 

Met dank aan Hannelore,

 

Rob Franken

 

 

Zembla: wat is de les?

Geplaatst door: Rob Franken 22 maart 2010, 17:26

 

Ik ben aangeslagen. Met oplopende schaamte heb ik zondagavond naar de uitzending van Zembla gekeken. Onder de titel “Wij willen les” ging de uitzending over wantoestanden in de Amsterdamse ROC’s. We kennen het programma en wellicht is soms enige relativering op zijn plaats. Maar er worden vaak ook volkomen terecht onderste stenen boven gehaald. Ik voel me zeer aangesproken door de aangesneden problematiek.

 

Nooit weglopen

In de aflevering van zondag sprak Bert Molenkamp, voorzitter van het College van Bestuur van ROC ASA. Ik ken hem persoonlijk maar vond hem onherkenbaar. Ik herken ook mijzelf totaal niet in de houding die hij aannam. Laat staan in de opvattingen die hij verdedigde na de kritische vragen. Ik zal  me als bestuursvoorzitter van ons ROC niet zo durven en willen uitlaten. Hier in het ROC West-Brabant hanteer ik een benadering van name en shame, wat voor mij wil zeggen: niet weglopen voor zaken die echt mis zijn én de goede dingen benoemen.

 

Zo dus niet

Waar heb ik me dan zo aan geërgerd? En waarin herken ik me dan ook totaal niet:  

  1. Een voorzitter die zich verschuilt achter zijn directeuren (“zij gaan over lesroosters, ik kan toch geen 1000 roosters controleren”) dat slaat nergens op: voorzitters dragen gewoon eindverantwoordelijkheid. Zoals het hoort. Daarop mogen ze door iedereen aangesproken worden. Ook door Zembla. Intern mag de zee hoog gaan, maar extern ben je als voorzitter van een CvB aan zet en aan de beurt.
  2. Een voorzitter heeft niemand nodig om hem te souffleren. Natuurlijk stem je zaken intern af, maar in je publieke optreden sta je pal voor je standpunt namens je organisatie. En je laat er geen enkele twijfel over bestaan dat jij eindverantwoordelijk bent.
  3. Studenten laten tekenen voor het zich onthouden van externe, mediagerichte acties? Dit is een bestuurlijke houding van twee eeuwen terug. Onwenselijk. Ondenkbaar.  

 

In het MBO is sprake van een leiderschapsvraagstuk. Dat werd onlangs ook al duidelijk in een recent artikel in de Volkskrant. Daarin sloeg een aantal collega-bestuurders totaal de plank mis; ze namen met wel heel simplistische voorbeelden, afstand van het competentiegericht leren in het MBO. En nu weer dit. Het MBO heeft geen docentenvraagstuk of studentenvraagstuk. Het MBO heeft een leiderschapsvraagstuk, niet meer maar vooral niet minder.

 

Belediging

Men is bedankt. Namens mijn 3.000 collega’s die zich drie keer in de rondte werken voor en met hun leerlingen en studenten. Is er bij ons nog veel werk te doen? Zeker. Veel. Is het vinden van de juiste balans binnen het CGO soms een lastige opgave? Zeker. Hebben we nog verbeterzaken? Ook.

 

Maar ik ben beretrots op de energie en de inzet die al mijn mensen leveren, elke dag weer. En ik laat hen niet beledigen door een stel collega- bestuurders met opstellingen en meningen waar ik totaal niet achter kan staan.

Sterker nog: ik zie dit als een aanmoediging om er nog een grote schep bovenop te doen.

 

Alle kanalen open

Beste collega’s. Ik roep jullie op je stem te laten horen, ook als je denkt dat ik er met mijn kijk op ons ROC naast zit. Wij zijn zeker niet heilig en Utopia bestaat niet. Ook bij het ROC West-Brabant gaan er dingen mis. Om dat boven water te krijgen hebben wij onze reguliere kanalen. Maar ik doe daar bovenop nog van alles om me te overtuigen van de dagelijkse werkelijkheid op de werkvloer. We hebben een digitaal medewerkers panel waarin we naar jullie meningen vragen. Ik houd geregeld focusgesprekken met groepjes medewerkers van elk college en elke school. Ik leg werkbezoeken af op locaties en bij activiteiten. Ik spreek studenten en leerlingen. Ik schrijf deze weblog en vraag om reacties. En zo meer.

 

Kortom: ik meen veel te weten van wat er speelt en hoe men denkt. Als ik het met die opvatting mis heb, hoor ik dat graag. Alle kanalen staan open. Zoals jullie van deze voorzitter gewend zijn. 

 

U kunt een reactie 'posten' via deze weblog (dan is de reactie voor iedereen zichtbaar) of via mailadres: weblogrobfranken@rocwb.nl (dan is het een persoonlijk bericht aan mij).

 

Rob Franken

 

Medewerkerenquête in directieberaad

Geplaatst door: Rob Franken 9 maart 2010, 18:04

 

Tijdens de vergadering van directeuren en diensthoofden met de Raad van Bestuur werd gisterochtend een lange agenda afgewerkt met een groot aantal essentiële gespreksonderwerpen. Eén agendapunt betrof de eerste bevindingen van de medewerkerenquête, die onlangs is gehouden.

 

Het onderwerp was leiderschap binnen ROC West-Brabant. De inleiding van dat onderzoek  bestond uit mijn weblog van januari ‘Als horen luisteren wordt’.  Op die blog werd de hele vragenlijst gebaseerd. Ongeveer 225 leden van een vast intern panel hebben de enquête ingevuld. Op ROC-niveau een zeer representatieve onderzoeksgroep, kortom, de resultaten gelden voor het hele ROC. Op niveau van de colleges en scholen is die hoge betrouwbaarheid er zeker niet, maar is wel sprake van een duidelijke aanwijzing, een sfeertekening met heldere contouren.

 

De belangrijkste uitkomsten

 

In een groot aantal vragen konden de panelleden een indruk geven van het gedroomde leiderschap, welke kwaliteiten van leiderschap stimuleren ons het meest?

Opvallend is de grote, bijna massale overeenstemming op dit punt. Leest u de ‘oude’ blog nog eens na om de begrippen goed te kunnen duiden. We hebben een zeer gemeenschappelijk beeld over het wenselijk geachte leiderschap en dat is een mooi begin.

 

Hoe wordt het leiderschap binnen de organisatie in de praktijk ervaren? Hoe ver staan we af van dat gedroomde leiderschap?

Op dit punt ontstaan stevige verschillen waarbij geen harde conclusies kunnen worden getrokken omdat de aantallen deelnemers per college en school afzonderlijk te klein zijn. Wel lijkt het er op dat in sommige organisatieonderdelen meer dan in andere, sprake is van welbegrepen management en een team van medewerkers dat in zijn kracht wordt aangesproken. Soms is er sprake van een grote gap tussen gedroomd en ervaren leiderschap, soms ook van een hele kleine gap. Het laatste is heel mooi, het eerste is een serieus aandachtspunt.

 

Een derde thema bestond uit de vraag of de term Kgosi niet een aardig alternatief zou zijn voor de term van teamvoorzitter.

Wel, daar is het panel helder in geweest. Een mooie inhoud, maar te cultuurvreemd. Niet doen, dus. Ok, ik zoek verder.

 

Een vierde thema was gericht op een sfeertekening van school, dienst of college. Dan moet u denken aan zaken als sfeer op school, teamwork, servant leadership, benutten van persoonlijke kwaliteiten maar ook beslissingen nemen en knopen doorhakken. Ook dat laatste wordt van leidinggevenden verwacht.

Ook hier weer forse verschillen tussen de verschillende onderdelen in onze organisatie.

 

Hoe verder?

 

Wat gaan we met deze uitkomsten doen, wat is de voortgang? Wat vraagt serieuze aandacht en waar kunnen we van elkaar leren? Dat zijn vragen die ertoe doen. Het panel is immers  ingericht om ons op het juiste spoor te zetten. In het directieberaad bestond grote overeenstemming op dit punt.

Daartoe heb ik drie mensen aangewezen die tenminste in 5 colleges gesprekken gaan voeren. Deze commissie bestaat uit Bert Bos (lid Raad van Bestuur en voorzitter van het ‘onderzoeksteam’), Kees Rijgersberg en Han Schmeits en zal worden ondersteund door Esther Stukker van de dienst Marketing en Communicatie.

 

In die gesprekken zal het erover gaan dat er bij enkele colleges sprake is van een hele kleine gap, terwijl bij enkele andere colleges juist sprake is van een grote gap. Van de eerste willen we graag weten wat het ‘geheim’ van de positieve score is, van de laatste of we ons zorgen moeten maken of dat sprake is van een sfeerbeeld door bijvoorbeeld verklaarbare omstandigheden. Bert en zijn mensen gaan in elk geval gesprekken voeren met het hele management, met de deelraad medezeggenschap en mogelijk met nog meer collega’s binnen de organisatie. Hij start vandaag al met zijn werk. Als zijn rapport binnen is, nemen we besluiten over de voortgang.

 

Ik ben de leden van het medewerkerpanel die meegewerkt hebben aan deze enquête  dankbaar voor hun bijdrage.

 

Rob Franken

 

 

"Als horen luisteren wordt,..."

Geplaatst door: Rob Franken 11 januari 2010, 10:07

 

 Natuurlijk weet ik niet hoe het u allemaal is vergaan, maar voor mij had de afgelopen kerstvakantie iets zeer vertrouwds, bijna iets ‘van vroeger’. Juist deze vakantie gaf in het verleden dikwijls die ruimte voor lezen en nadenken, welke je periodiek nodig hebt om je accu weer te vullen en nieuwe inspiratie op te doen. Maar, eerlijk gezegd, het was er de laatste jaren niet of in elk geval te weinig van gekomen.

 

Dat was dit jaar anders en ik maak u deelgenoot. Er stonden enkele boeken op m’n lijstje en ze hadden allemaal iets van doen met besturen, met leiderschap maar nog veel meer met zingeving en van daaruit bezinning op leiderschap. Ik neem u eens mee in dit avontuur van denken. Het glaasje wijn en de oliebol ontbraken natuurlijk niet.

 

Collectieve kracht

 

Als eerste neem ik u mee in de geheimen en diepere lagen van African tribal leadership, geschreven door Willem de Liefde. Leiderschap, gebaseerd op stamgewoonten en stamgedrag. Niet het ik, maar het wij staat centraal. Tribes zijn actieve werkgemeenschappen, communities zou je kunnen zeggen. Een gedeelde visie wordt omgezet in collectief gedrag en collectief ondernemerschap. Deze collectieve kracht en collectieve creativiteit op basis van bezieling en vertrouwen leiden tot een vitale en krachtige organisatie.

Wat een verschil met dominante kenmerken in onze westerse cultuur waarin individuele oplossingen en maximaal eigenbelang centraal (lijken) te staan. Daartegenover plaatst de tribe: uitstijgen boven eigenbelang en streven naar een maximaal gemeenschappelijk resultaat.  

 

Collectieve missie

 

Hoe treffend de overeenkomst met een tamelijk nieuwe ontwikkeling binnen het westerse denken over effectief leiderschap: dienend leiderschap of ook wel servant leadership. In Nieuwe leiders treffend beschreven en gekarakteriseerd. Mensen als Wijffels, Keith, Nuijten en ook de succesvolle waterpolocoach Robin van Galen zijn exponenten van dit denken. Wijffels zegt “in plaats van het overleven van de sterkste, gaat het om het overleven van de soort, de groep en daarvoor moet je samenwerken”. Keith gelooft niet in macht om de macht. “Mensen raken pas echt gemotiveerd zodra ze werk doen dat bevredigend, zingevend is”. En een servant leader werkt elke dag keihard om zijn medewerkers maximaal in hun kracht te zetten vanuit een collectieve missie. Ook hier klinkt het “niet het ik, maar het wij”. Authenticiteit, zingeving (waarom doen we wat we doen?) en een collectieve missie zijn de dragers van een nieuwe visie. Robin van Galen analyseert het succes van zijn meiden op de Olympische Spelen met “saamhorigheid en synergie, dat is de kern”.

Er zijn vanuit deze visie ook harde boodschappen. Keith zegt het onverbloemd: “Elk wezenlijk probleem van of in een organisatie, is het probleem van het leiderschap”.  Maar dominant in dit denken, is de aloude boodschap aan leidinggevenden “Gij zult niet heersen, maar dienen”.

 

Geven en nemen

 

In de Whuffie factor van Tara Hunt klinkt diezelfde boodschap weer door met het prachtige beeld van de omgekeerde megafoon. Niet als apparaat om een boodschap uit te dragen, maar als apparaat om goed te luisteren naar wat er leeft, individueel en collectief. Benut moderne communicatiemiddelen om het luisteren te activeren, benut communities om te spreken, te luisteren en vooral te delen met elkaar. Deel je missie met elkaar, deel bezieling en het resultaat is vitaliteit. Eigenlijk is de moderne community op internet vergelijkbaar met de Afrikaanse tribe, met een gedeelde, gemeenschappelijke identiteit. De Whuffie factor is een marketingboek met een volstrekt andere benadering, namelijk eerst oprecht en authentiek delen en geven en pas daarna incasseren en nemen. Misschien komt deze laatste fase nooit, maar meestal heel snel en overweldigend. Belangeloos geven {delen} leidt tot belangeloos ontvangen. Waar lazen we het  toch ook al weer eerder: “wie goed doet, goed ontmoet”? 

Vertaalslag naar ons ROC

 

Ik hoop dat het medewerkerpanel kan uitgroeien tot zo’n eigen community waarin luisteren naar en inspireren van centraal staan.

 

Wij staan binnen onze organisatie ROC West-Brabant,  op de drempel van de volgende beleidsperiode en op de drempel van een geheel nieuwe organisatievorm van ons onderwijs. De pay off is: van ik naar wij. We gaan werken in onderwijsteams (tribes?) met een teamvoorzitter. Daar, in de boezem van de organisatie ligt de primaire verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van ons onderwijs. Die teams met hun voorzitter hebben een collectieve opdracht en zij dragen een collectieve verantwoordelijkheid: de aan hun zorgen toevertrouwde leerlingen en studenten maximaal te doen groeien, maximaal te motiveren en deze groep studenten naar hun (voorlopige) eindbestemming te brengen. Onze (servant) leiders hebben de opdracht om hun teams maximaal te ondersteunen en te faciliteren en dat geldt voor elke managementlaag: het de professional mogelijk maken de collectieve missie te doen slagen.

Alle teams (tribes) samen, vormen het collectief van het College, de school. Alle Colleges samen vormen het collectief van ROC West-Brabant.

Vanaf de introductie heb ik niets gehad met de term ‘teamvoorzitter’. Het is zo’n (vergadertechnisch) zakelijke term, maar ik had geen betere. Tot deze vakantie…



 

Terug naar Afrika

 

De tribe wijst de Kgosi aan, de natuurlijke leider.

  • Zijn (of haar) eigenschappen: luisteren, vertrouwen, intuïtie, onbevangen,     onbevooroordeeld, inspirerend van nature.
  • Zijn vaardigheden: luistert zonder oeverloze discussies, stelt vragen, legt werkelijkheid op tafel, creëert tijd voor opleiding en ontspanning, bemoedigt en motiveert, genereert vertrouwen, creëert betrokkenheid, geeft ruimte, neemt besluiten en houdt het team bij elkaar.
  • Het zou zo maar de functiebeschrijving van de teamvoorzitter – sorry: Kgosi -  kunnen zijn. 

Op de drempel van een volgende beleidsperiode introduceren we de Kgosi als de natuurlijke leider van onze onderwijstribes, baseren we ons op servant leadership als norm voor onze leidinggevenden in alle lagen van de organisatie en hanteren we het beeld van de omgekeerde megafoon als natuurlijke grondhouding.

 

“Als horen luisteren wordt, ontstaat er kracht die niemand vermoedt”

(uit: kracht zonder macht, Cees Hoogendijk).

 

Ik wens en de uwen een goed, inspirerend en vitaal 2010.

  

Rob Franken

 

Als horen luisteren wordt

Geplaatst door: Mark Baselier 11 januari 2010, 09:24

Ons ROC bestaat inmiddels alweer 5 jaar in zijn huidige vorm. Een nieuwe beleidsperiode breekt aan, waarin nog steeds het doel is: hoe kunnen we onze leerlingen en studenten maximaal laten groeien? Voor mij zit het allemaal in ‘de stijl van het leiderschap’ in onze hele organisatie.

Lees het artikel